Samenwerken

Binnenkort moet ik een lezing geven over samenwerkend leren. Het concept, oorspronAfbeelding Onderwijskelijk afkomstig uit Amerika, is inmiddels meer dan vijftig jaar oud. Maar het is springlevend. En broodnodig. In elke school, in elke klas. 

Ooit werd het concept ’samenwerkend leren’ bedacht door de gebroeders Johnson. Ze gaven les aan een dorpschooltje en na de opheffing van de rassenscheiding toen blank en zwart voor het eerst samen naar school gingen, zagen ze dat die rassenscheiding in hun lokaal gewoon onveranderd door ging. Aan de ene kant van het middenpad zwart, aan de andere kant blank. Ze realiseerden zich dat je interactie moet organiseren, willen mensen met verschillende achtergronden werkelijk in contact komen met elkaar. In de loop der jaren en met hulp van talloze anderen ontstond uit dat denken de onderwijsstrategie samenwerkend leren.

Daar moest ik aan denken toen ik laatst achterin een lokaal zat en mijn blik over de groep liet glijden. Blonde kuiven bij elkaar, hoofddoekjes twee aan twee, schijnbaar ongeïnteresseerde branies op een kluitje en in een hoek een enkele einzelgänger. En allemaal voornamelijk communiceren onder elkaar. Culturele scheidslijnen dwars door het lokaal. Ik heb in de loop der jaren talloze trainingen samenwerkend leren gegeven, maar echt goede voorbeelden in een school blijven spaarzaam. Samenwerkend leren is niet iets dat je zo maar even uit je mouw schudt. Je moet als docent precies weten wat je wilt, en een bovengemiddeld goed in je vak zijn om het zo vorm te geven dat het ook werkelijk werkt.

Maar het is broodnodig. In de scholen stapelen de op zijn zachts gezegd ‘onaangename’ confrontaties tussen verschillende denkwijzen over religie en politiek zich op. Docenten worden in hun les geconfronteerd met uitspraken die ze enerzijds niet kunnen laten passeren terwijl ze zich tegelijkertijd ook realiseren dat het nog steeds over pubers gaat, dat je in gesprek moet blijven. Onderwijs is niet de Haarlemmerolie voor alle maatschappelijke problemen, maar er kan veel meer gedaan worden zonder dat ’de les’ voortdurend in gevaar komt. Samenwerkend leren gaat in de eerste plaats over léren, niet over leren samenwerken, hardop denken is een belangrijk aspect van effectief leren. Leren vraagt om sociale interactie.

Ooit hanteerde ik de regel in mijn lokaal: hier kan iedereen met iedereen werken, want het is maar werk. Van elkaar houden doen we op het plein. En dus wilde ik dat vaste samenwerkingsverbanden van tijd tot tijd verbroken werden, zat niet iedereen altijd op zijn vaste plek, en had ik een dikke vinger in de pap als er groepen gevormd moesten worden. Onbekend maakt onbemind. En je hoeft geen vriendjes te zijn om te kunnen samenwerken. Het was vaak heel hard werken voor mij, maar er ontstond wel één groep. Een groep die kon bekvechten, weer goed maken, elkaar troosten en het voor elkaar opnemen. Dwars door alle culturele scheidslijnen heen.

Samenwerkend leren is nog steeds heel hard nodig. In alle scholen, in elk lokaal.

Lees verder / reageer