Zwarte bladzijden

Iedereen boetseert de ervaringen in zijn of haar hoofd tot een verhaal waarmee te leven valt. Is de grachtengordel in Amsterdam met zijn monumentale panden een cultuur-icoon om trots op te zijn en een reklame voor ons land, of het tastbare bewijs van gewetenloos winstbejag van onze voorvaderen? Trots voelt prettiger dan schaamte, dus wint bij de meeste mensen de roze versie het van een verhaal met tenminste net zoveel zwarte bladzijden. Coetzee schreef samen met de psychiater Annabel Kurtz een mooi boek over dat mechanisme; Het goede verhaal. Hoe wij de eigen bijdrage aan onze biografie ongemerkt zo bijkleuren dat er goed mee leven valt. 

Over elke geschiedenis kun je verhalen schrijven vanuit verschillende gezichtspunten. Welk verhaal je het overtuigendst vindt, zegt ook iets over jou. De schaduwzijde klein maken omdat het in die tijd ‘heel gewoon’ was, getuigt van een smalle blik op de wereld buiten de eigen cultuur. 

Ik hoop niet dat onze nakomelingen over twee eeuwen schrijven, dat je de holocaust als begrijpelijk onderdeel van het tijdsbeeld van de 19e eeuw moet zien. 

(Deze column verscheen eerder als ingezonden brief in het NRC)

Lees verder / reageer

Droomschool

Op de een of andere manier lukte het me niet om het programma Dreamschool tot het einde toe uit te kijken. Niet alleen als serie, ook bij elke aflevering; na een kwartiertje mijn best doen was ik er elke keer helemaal klaar mee. Het idee lijkt niet verkeerd. Neem een ploegje jongeren die om allerlei redenen in het reguliere onderwijs hun draai niet gevonden hebben en naar de rand van de maatschappij afglijden. Zet ze in een nieuwe, kansrijke omgeving, voed ze met allerlei inspirerende voorbeelden en zorg voor betrokken begeleiders met kennis en ervaring, aandacht en uithoudingsvermogen. Het klinkt als een kansrijk concept. Waar ging het dan mis?

Waarom laat Dreamschool een smaak achter van trash-tv, terwijl 100 dagen voor de klas mij direct voor zich wist te winnen? Ook in die serie kwamen we een paar jongeren tegen die zo in Dreamschool gepast hadden. Het is alle twee reality tv, niet mijn favoriete genre, maar dat kun je blijkbaar op verschillende manieren maken. Ik twijfel geen moment aan de goede bedoelingen van Lucia Rijker en Eric van ’t Zelfde. Ik denk dat alle twee het hart op de goede plaats hebben. Maar bekende Nederlander zijn is geen garantie voor integere en kwaliteitsvolle televisie. Van ’t Zelfde is een ervaren schooldirecteur en kreeg bekendheid als de inspirerende rector van een school in oorlogsgebied. Wat bezielde hem dan om uitgerekend in dit programma in te stemmen met een gastles door het zelfbenoemd orakel Maarten van Rossum? Dan ben je het spoor even bijster. Of overruled door programmamakers. Onze hoofdrol spelertjes waren vogeltjes voor de kat. Porno-TV noemt mijn nichtje dat. Elke docent met meer interesse in de eigen inhoud dan in zijn leerlingen, stuurt op een debacle af. Exit van Rossum. Zijn werk is goed betaalde lompheid met een air van ‘zo zit het nu eenmaal’ gedompeld in een vederlicht academisch sausje aan de man te brengen. Het is entertainment ten koste van je groep. Het was voor deze jongeren het zoveelste bewijs dat je voor ouderen geen respect hoeft te hebben. En dat wat ze zeggen er niet toe doet. Van ’t Zelfde had dat kunnen voorkomen. Nu mocht de kijker zich even amuseren met het spektakel. En Lucia Rijker? Ze barst van doorzettingsvermogen, vasthoudendheid en interesse in ‘haar klasje’. Maar met dat, veel invoelend vermogen en wat psychologiseren kom je er niet. Al helemaal niet als dat leidt tot dooddoeners als ‘als je het werkelijk wilt, kun je alles bereiken’. De mythe van de maakbaarheid met een likje positieve psychologie. Die uitspraak is een directe belediging aan het adres van al die jongeren die in het zelfde schuitje zitten en niet op tv komen. 

Dreamschool is een mislukte mix van goede bedoelingen en de drang naar kijkcijfers. Als er nog een seizoen komt is het beter naar een andere regisseur en producent om te kijken. Wellicht dat praten met de VPRO en de mensen van ‘100 dagen voor de klas’ een idee is. In de formule zit best een integer programma. Maar niet zo. En als dat niet lukt? Misschien moet van ’t Zelfde dan maar gewoon gaan doen waar hij goed in is; een school leiden. En Rijker? Neem je groepje maar mee je sportschool in. Doe het met ze in plaats van er over te praten, en laat die camera maar weg.

Lees verder / reageer