Progressief achteruit?

Kirschner & co schreven een zwartboek over het onderwijs – Progressief achteruit -en boden het de kabinetsformateurs aan. Geen officiële aanbieding, met een net ‘dank u wel’ van de verantwoordelijk minister, maar meer als een schot hagel. Wie weet treffen we iets. Nou, mij bijvoorbeeld.

Er staat zin en onzin in het verhaal. Wat doen we eerst? Beginnen met de positieve feedback? Kirschner moet met zijn ‘evidence based’ benadering weten dat dat de effectieve manier van reageren is. Maar met die houding schrijf je geen zwartboek. Een vriendin uit het bestuurlijke (onderwijs) circuit mailt dat zwartboek schrijvers vaak hoogst irritante karakters zijn. Alle negatieve energie wordt tegen het papier gegooid. Die toon klinkt hier ook. Ik wordt er een beetje dwars van als ik het lees. Dat schiet niet op als je wat veranderen wilt. Terug naar de eerste vraag: wat is er goed in het verhaal?

Nou, bijvoorbeeld dat gepersonaliseerd leren een uiterst dubieus concept is en ook dat er veel te veel tijd, geld en energie gaat zitten in de beheerslaag van grote onderwijsorganisaties. Allebei helemaal waar. En dat het uiteindelijk gaat om de kwaliteit van leren en onderwijzen. Ook helemaal mee eens, maar dat wist u al van mij.

Maar verder staat er vooral veel klinklare onzin in. Het getuigt van een broodmagere visie op onderwijs met weinig aandacht voor de vraagstukken waar scholen in deze tijd voor staan. Het is de tunnelvisie kennis, kennis, kennis, verkocht als heilige graal, op een toon die niet uitnodigt tot gesprek. Onder welke steen heb je geleefd als je meent dat zogenaamde ‘soft skills’, persoonlijke ontwikkeling en het leren omgaan met keuzes, geen plek verdienen in het onderwijs? Kijk een kwartier om je heen op straat, lees de krant, kijk een avond tv en ga je schamen. Kirschner & co willen alleen maar veel kennis. Voor studenten en voor leraren. En voordat ik in de omgekeerde val trap: ja, kennis doet er toe! Je hebt kennis nodig om kennis te vergaren. Maar zie waar de jarenlange eenzijdige focus op toetsbare kennis ons gebracht heeft. Ik hoef de maatschappelijke dilemma’s waar we nu voor staan niet voor u uit te spellen. Die los je niet op met het verhogen van kennisdrempels. Die los je op met dialogen, luisteren, goede vragen stellen, doorvragen en uitproberen. Met je leerlingen leren denken in plaats van bekvechten. Dat zijn de ‘soft skills’ die Kirschner & co bij een in hun ogen gebrek aan toetsbaarheid, achteloos in de vuilnisbak schuiven. Ga Filip Dochy lezen over anders toetsen. En in elk geval ‘Het onderwijs becijferd’ van  Roger Standaerd. Allebei collega’s van onbesproken wetenschappelijke kwaliteit. Kirschner & co moeten blijkbaar niets hebben  van Biesta’s drieslag kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming als de drie doelen van onderwijs. Ze blijven steken in een lofzang op kennis en directe instructie terwijl dat in veel gevallen leidt tot  plat, frontaal onderwijs: leren voor de korte termijn.

Ik heb mijzelf beloofd in de buurt van de vijfhonderd woorden te blijven en ik zit er al weer dik overheen. Ooit was ik redacteur van een onderwijstijdschrift met de rubriek ‘De pedaalemmer’. Daarin verdween dan een boek, publicatie of artikel dat beter niet had kunnen verschijnen.

Die pedaalemmer heb ik gelukkig nog.

Lees verder / reageer

Een nieuw leerplan

Er komt weer een nieuw leerplan aan. Voor po en de onderbouw vo. En de eindtermen voor een aantal vakken in het vo worden herzien. De oude zijn al weer van een jaar of vijftien geleden. Een commissie van verstandige mensen heeft er allerlei wijze dingen over gezegd. Dat het curriculum ook een ingang is om de kansen ongelijkheid aan te pakken. Dat we moeten opletten dat stapelen mogelijk blijft, omdat dat voor veel jongeren uit achterstand gebieden dat dé weg is naar hoger opgeleid. Een weg die niet geofferd mag worden aan het streven naar een zo efficiënt mogelijke route  naar het eindexamen. En dat we waakzaam moeten zijn op het overladen van eindexamens met korte termijn kennisdoelen, dat school meer functies heeft dan alleen kennisfabriek. Wijze woorden lijkt me. 

Op de radio verklaarde de directeur van de Stichting Leerplan Ontwikkeling, de slo – de organisatie die het uiteindelijk allemaal op gaat schrijven – dat het  de kerndoelen voor po eigenlijk geen doelen zijn, maar meer een soort thema’s: een indicatie van wat aan de orde moet komen. Noem het dan kernthema’s dacht ik nog. Zo maak je toch iedereen in de war, als een doel eigenlijk geen doel is.

Het voorwerk van de commissie is door de tweede kamer niet enthousiast ontvangen heb ik begrepen. De kamer heeft het thema ‘controversieel’ verklaard, wat zo veel wil zeggen als dat de kamer bij elk stapje van de minister om instemming gevraagd moet worden. Binnenkort gaan ze er weer over praten, maar op de kameragenda kan ik nog niet vinden. Ik zou die discussie niet willen missen. Met een potje koffie en broodjes een dagje op de bank voor de buis. Goed project ook voor op school. Met de leerlingen kijken wat den Haag nu eigenlijk vindt dat ze moeten leren.

Met negentien partijen bakkeleien over wat belangrijk is. Ik ben benieuwd of volgens sommige geachte afgevaardigden de holocaust bij het eindexamen geschiedenis voortaan tussen haakjes gezet moet worden. Eén conclusie durf ik nu al wel te trekken. Er zullen wel onderwerpen bij komen. De gedachte dat minder ook wel eens méér is, zal het wel niet winnen. En dat terwijl het overvolle curriculum nu juist de oorzaak is van de oppervlakkige behandeling van veel thema’s. Diepgang kost tijd. Uiteindelijk is maar één thema werkelijk toekomst bestendig: je leerlingen leren denken.

Bijna alle kennis is voor iedereen te vinden. Hoe je daar mee omgaat is heel wat anders. Kennis ligt op straat, inzicht niet. Leerlingen leren denken is een mooie, kort en bondig geformuleerde opdracht aan het onderwijs. En hartstikke duurzaam. Wat mij betreft zijn we klaar.

Lees verder / reageer

Vrijheid van onderwijs

Er is een rapport verschenen over de vrijheid van onderwijs. Wat dat precies is staat in artikel 23 van de grondwet. Nederland is uniek in de wereld met zijn in de grondwet vastgelegde recht om je eigen school op te richten. Vrijheid blijheid. De spelregels zijn niet zo dat je dat een twee drie voor elkaar hebt, maar het kan. En met volledige subsidie. Die zogenaamde ‘bijzondere’ scholen komen steevast van tijd tot tijd in opspraak. Meestal omdat ze leerlingen iets verbieden of juist opleggen waar de rest van Nederland met zijn gezond verstand niet bij kan. En dan verschijnt er na een paar incidenten een kritisch rapport. 

Gert-Jan Segers van de ChristenUnie was er als de kippen bij om te verklaren dat het een prima rapport was. Het was goed dat het bijzonder onderwijs er was. Het is maar wat je lezen wilt. Als je niks wilt veranderen moet je een rapport laten schrijven denk ik wel eens. 

Ooit zat ik zelf op het bijzonde onderwijs. Ik heb er geen slechte herinnering aan. Na schooltijd gooiden we stenen naar leerlingen van de openbare school twee straten verderop. Ook naar die van de katholieke basisschool overigens. Niet dat we precies wisten wat dat was, maar het was anders dus verkeerd.

De christelijke mulo die daarop volgde was een prima oefening in puber zijn. Ze waren streng in de leer; een mooi voorbeeld van ‘onvrijheid in onderwijs’. Het gaf mij de gelegenheid mij ernstig te verzetten, iets waar ik in die jaren erg behoefte aan had. 

De afgelopen vijfentwintig jaar zag ik talloos veel lessen. Heel goede, heel slechte en alles er tussenin. In het openbaar onderwijs én in het bijzonder onderwijs. Ik zag jongens en meisjes streng gescheiden zitten, ik zag lessen waarin meisjes stelselmatig geen enkele vraag kregen en lessen waar helemaal niemand een vraag kreeg. Lessen waar de docent de waarheid over leerlingen uitsmeerde als teer over asfalt,

We hebben geen behoefte aan bijzonder of openbaar onderwijs. We hebben behoefte aan goed van onderwijs. Onderwijs dat in dienst staat van het leren en ontwikkelen van jonge mensen in plaats van hen op te sluiten in welke in beton gegoten opvatting dan ook. 

Op zo’n echt goede school heb ik ook nog even gezeten. En ik was er rebelser dan ooit, waar overigens op buitengewoon intelligente wijze mee werd omgegaan. Zo leerde ik toch nog wat tussen het dwarsliggen door.

Laten we scholen afrekenen op hun kwaliteit van onderwijs. Als we dat écht deden, was dat rapport waarschijnlijk helemaal niet nodig geweest.

Lees verder / reageer