Beste Meneer Koch…

’Omdat ik echt het idee heb dat die mensen niet hun best deden. Dat is een verschijnsel dat gewoon bij die beroepsgroep hoort (…) De meerderheid was toch gewoon, ja, lui.’ Einde citaat.

Herman Koch over leraren in een interview in het Volkskrant Magazine van zaterdag 11 januari. En vervolgens spuugt hij er nog een paar snelle oordelen achteraan. Hoe serveer ik een hele beroepsgroep af op basis van mijn eigen, beperkte waarneming. Koch zet zichzelf daarmee tussen de roepers langs de lijn. Alsof we nog niet genoeg talkshow gasten hebben die leven van ’ik denk en ik vind’ zonder enige verdere fundering van hun standpunt. De eigen ervaring als het hoogste goed. Zoals heel Nederland verstand van voetbal heeft en alles mag roepen over de bondscoach, zo ben je blijkbaar onderwijsdeskundige als je op school gezeten hebt. Natuurlijk zou ik er niet boos over moeten worden, maar op de een of andere manier gebeurt dat wel. Blijkbaar vind ik nog steeds dat ik bij die groep hoor. Natuurlijk weet ik ook wel dat er veel niet goed gaat in het onderwijs en dat het heel vaak beter kan en moet. Ik zit nog met regelmaat bij allerlei lessen. Maar zo’n losse flodder meneer Koch! Dan maak ik me toch even breed en ga ik er vóór staan: van mijn maatjes moeten ze afblijven. Die laat ik niet allemaal over één kam scheren. Daar gaan we: Beste meneer Koch…

Heeft u ooit de moeite genomen om achter uw bureau vandaan te komen en verder te kijken dan uw schrijversneus lang is? Of heeft u de eigen, zeer persoonlijke indrukken zonder enig verder onderzoek voor vaststaand en algemeen geldend aangenomen? In uw verhaal ontbreekt elke relativering van de eigen waarneming of poging die in een wat breder perspectief te plaatsen. Er is niks mis met persoonlijke ervaringen. Die mogen benoemd. Maar zo, als een algemene waarheid verwoord, lijkt het sterk op wat ressentiment heet: de eigen slechte ervaringen tot leidraad maken. Wat meer terughoudenheid had u gesierd. U schaart zich met deze reactie onder de types die zich als ’universeel deskundigen’ beschouwen. Mensen die met een of andere activiteit bekendheid hebben verworven en zich daarmee het recht toe eigenen met het nodige aplomb hun blik  over van alles en nog wat te laten schijnen. Alsof die uitspraken louter en alleen door hun bekendheid extra waarde zouden krijgen. De talkshow als kennis fabriek. Uw nieuwe roman noemt u sterk autobiografisch. Autobiografisch in de zin van zoals u het zich herinnert, begrijp ik. Maar maken we niet allemaal uiteindelijk ons eigen verhaal, los van wat er werkelijk gebeurd is? Een verhaal waarmee we kunnen leven?

Het geheugen is een heel onbetrouwbaar, of misschien beter, subjectief orgaan. Wellicht is het een goede idee u eens in het werk van de twee cognitief psychologen Hofstadter en Sanders te verdiepen. Die leggen in hun boek ’Analogie, de kern van ons denken’ met heel heldere voorbeelden uit hoe we in ons hoofd, ongemerkt, voortdurend zoekt naar de bevestiging van eerder opgedane indrukken. We zijn niet zo nieuwsgierig als we denken. Hooguit naar het eigen gelijk. Bas Heijne omschreef dat laatst mooi in het NRC: ’beleving komt voor de feiten, het geloof in een waarheid die buiten onze perceptie staat, neemt af’.

In uw boeken speelt moraal met regelmaat een belangrijke rol. De moraal die ik van u als min of meer bekende Nederlander verwacht, is u te onthouden van dit type algemene, veroordelende uitspraken, zonder enige voorafgaande moeite u breder te informeren dan het eigen, subjectieve gelijk. Dan zal ik u ook niet scharen bij die groep van bekende Nederlanders die zich zonodig over de rug van anderen moeten profileren. Fouten maken mag, zolang je er geen gewoonte van maakt. 

Blijf dicht bij waar u goed in bent. Schrijf een mooi boek over uw schoolverleden. Dat kunt u vast. Veel leraren zullen het lezen en denken: gaat dit boek over mij?

Vriendelijk groetend

Simon Ettekoven 

2 gedachten over “Beste Meneer Koch…

  1. dag Simon, je slaat de spijker op de kop van Koch. Van enigzins ontwikkelde schrijvers mag je verwachten dat ze war nadenken voor dat ze iets roepen en helemaal als dat roepen het veroordelen van een hele beroepsgroep betreft.
    Als enig punt dat ik aan jouw tekst zou willen toevoegen wil ik noemen: er gaat ook geregeld iets goed in het onderwijs; “geregeld” betekent: elke dag. En om een positieve goede grote lijn te noemen waar ik wat meer over weet: het mbo is over de gehele linie een stuk beter dan pakweg 15 jaar terug.
    Groeten,
    Frank Koster

    1. Beste Frank,
      Dank voor je reactie. Er gaat zeker ‘geregeld’ iets goed in onderwijs. Ik kom nog steeds veel in scholen, de laatste tijd vaak in het mbo. Met regelmaat zie ik daar ‘pareltjes’ van lessituaties voorbijkomen, ondanks de vaak niet gemakkelijke doelgroep. De andere kant is er ook, lessituaties waarin (te) weinig geleerd wordt. Maar dat geeft relatieve buitenstaanders als Koch allerminst het recht een hele beroepsgroep zo’n veeg uit de pan te geven.

      Groet,

      Simon Ettekoven

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *