Progressief achteruit?

Kirschner & co schreven een zwartboek over het onderwijs – Progressief achteruit -en boden het de kabinetsformateurs aan. Geen officiële aanbieding, met een net ‘dank u wel’ van de verantwoordelijk minister, maar meer als een schot hagel. Wie weet treffen we iets. Nou, mij bijvoorbeeld.

Er staat zin en onzin in het verhaal. Wat doen we eerst? Beginnen met de positieve feedback? Kirschner moet met zijn ‘evidence based’ benadering weten dat dat de effectieve manier van reageren is. Maar met die houding schrijf je geen zwartboek. Een vriendin uit het bestuurlijke (onderwijs) circuit mailt dat zwartboek schrijvers vaak hoogst irritante karakters zijn. Alle negatieve energie wordt tegen het papier gegooid. Die toon klinkt hier ook. Ik wordt er een beetje dwars van als ik het lees. Dat schiet niet op als je wat veranderen wilt. Terug naar de eerste vraag: wat is er goed in het verhaal?

Nou, bijvoorbeeld dat gepersonaliseerd leren een uiterst dubieus concept is en ook dat er veel te veel tijd, geld en energie gaat zitten in de beheerslaag van grote onderwijsorganisaties. Allebei helemaal waar. En dat het uiteindelijk gaat om de kwaliteit van leren en onderwijzen. Ook helemaal mee eens, maar dat wist u al van mij.

Maar verder staat er vooral veel klinklare onzin in. Het getuigt van een broodmagere visie op onderwijs met weinig aandacht voor de vraagstukken waar scholen in deze tijd voor staan. Het is de tunnelvisie kennis, kennis, kennis, verkocht als heilige graal, op een toon die niet uitnodigt tot gesprek. Onder welke steen heb je geleefd als je meent dat zogenaamde ‘soft skills’, persoonlijke ontwikkeling en het leren omgaan met keuzes, geen plek verdienen in het onderwijs? Kijk een kwartier om je heen op straat, lees de krant, kijk een avond tv en ga je schamen. Kirschner & co willen alleen maar veel kennis. Voor studenten en voor leraren. En voordat ik in de omgekeerde val trap: ja, kennis doet er toe! Je hebt kennis nodig om kennis te vergaren. Maar zie waar de jarenlange eenzijdige focus op toetsbare kennis ons gebracht heeft. Ik hoef de maatschappelijke dilemma’s waar we nu voor staan niet voor u uit te spellen. Die los je niet op met het verhogen van kennisdrempels. Die los je op met dialogen, luisteren, goede vragen stellen, doorvragen en uitproberen. Met je leerlingen leren denken in plaats van bekvechten. Dat zijn de ‘soft skills’ die Kirschner & co bij een in hun ogen gebrek aan toetsbaarheid, achteloos in de vuilnisbak schuiven. Ga Filip Dochy lezen over anders toetsen. En in elk geval ‘Het onderwijs becijferd’ van  Roger Standaerd. Allebei collega’s van onbesproken wetenschappelijke kwaliteit. Kirschner & co moeten blijkbaar niets hebben  van Biesta’s drieslag kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming als de drie doelen van onderwijs. Ze blijven steken in een lofzang op kennis en directe instructie terwijl dat in veel gevallen leidt tot  plat, frontaal onderwijs: leren voor de korte termijn.

Ik heb mijzelf beloofd in de buurt van de vijfhonderd woorden te blijven en ik zit er al weer dik overheen. Ooit was ik redacteur van een onderwijstijdschrift met de rubriek ‘De pedaalemmer’. Daarin verdween dan een boek, publicatie of artikel dat beter niet had kunnen verschijnen.

Die pedaalemmer heb ik gelukkig nog.

Lees verder / reageer

Onderwijs en wetenschappen?

Onlangs was ik te gast op een boeiende conferentie in België. In Afflichem om precies te zijn. Het SOK, School Overstijgend Kwaliteitsnetwerk, organiseert een paar keer per jaar een congres met allerlei lezingen rond een thema. Dit keer ging het om ’Kwaliteitszorg van het leren’.

De SOK heeft in België de rol die in Nederland de inmiddels zo goed als ontmantelde Pedagogische Centra hadden. Hier zijn APS en KPC inmiddels verdwenen. Het CPS worstelt om te blijven drijven. De verzuiling en sturing van bovenaf op vorm en inhoud van het onderwijs door middel van grote instituten lijkt voorbij. Voor kwaliteit van onderwijs moeten scholen tegenwoordig te rade bij allerlei bedrijven en bedrijfjes en een leger van zzp’ers. Rijp en groen, kwaliteit en onzin verkopers kris kras door elkaar. Inmiddels hebben veel scholen hun weg daarin wel gevonden. Ze weten wel wat ze nodig hebben en waar ze dat kunnen halen. Maar zo’n groot congres is ook niet verkeerd. In de opzet van de SOK geeft het de deelnemende scholen een aardig beeld van wat er nu zoal speelt in de onderwijskundige wereld, de stand van de wetenschap zogezegd. En het zet aan tot denken. 

Over wat wel en niet klopt in het onderwijs hebben twee namen op het moment het hoogste woord:  Pedro de Bruyckere en Paul Kirschner. De heren timmeren aan de weg met grote verhalen en een stapeltje boeken. Ik las al het nodige van ze en de Bruyckere zag ik ook al eens een presentatie doen. Hij is een onorthodox podium-dier met een helder, aansprekend, maar ook genuanceerd verhaal, dat hij met respect voor zijn gehoor vertelt. Daar kan Kirschner nog wel wat van leren. Een Nederlandse dominee tegenover de Vlaamsche bierdrinker. Kirschner duwt zijn waarheden er in als ware het gods woord. Je krijgt direct zin het tegenovergestelde te beweren. 

Tegelijkertijd is de waarheid is een dagvers artikel geworden. We worden overstroomd met publikaties, onderszoeken en opvattingen. Kritisch blijven kijken en luisteren is het devies.

Het ging in Afflichem veel over formatief toetsen, de laatste hype in het onderwijs. Een jaar of vijf geleden kwam Gert Biesta overal langs met zijn pedagogische dimensie van het onderwijs. Daarna was het ineens differentiatie wat de klok sloeg en nu zoemt formatief beoordelen rond. Prima thema’s, daar niet van, maar het komt wel allemaal voorbij als eb en vloed. What else is new? Elke school organiseert er vervolgens braaf een studiedag over en klaar zijn we weer. Een docent die bij de tijd blijft en nadenkt over zijn werk, deed er allang het haare mee. In de kern zijn het de onderwerpen die altijd al aan de orde waren. Er is niks mis met nu en dan even rechtop gezet te worden door een scherpe denker, maar we moeten niet net doen alsof het onderwijs nu ineens opnieuw uitgevonden moet worden. 

Dat is ook de goede blik om naar het mythes verhaal van De Bryuckere en Kirschner te kijken. In heel veel stromingen, overtuigingen of nieuw lichterij zit wel wat verstandigs, zonder er direct een nieuw geloof van te maken. De ’grow mindset’ van Dweck? Er mag dan geen onomstotelijk wetenschappelijk bewijs voor zijn, maar elke goede docent weet dat goed geformuleerde aanmoedigende feedback meer effect heeft dan sacherijnig een aanwijzingen geven. In de hersenen zijn geen bewijzen gevonden voor het ’meervoudige intelligientie’ verhaal van Gardner, maar elke goede docent weet dat creatief variëren met je aanpak in de klas, heel effectief kan zijn. Al is het maar voor het plezier in leren. De wetenschappers doen in hun presentaties net alsof het onderwijs blind achter elke nieuwe stroming aanloopt. Dat is niet zo heren en dat is maar goed ook.

Lees verder / reageer